Гомер – озын ул…

Ноя 25, 2021

Гү­зәл ӘД­ҺӘМ

Бә­ян

РСФСР­ның ат­ка­зан­ган та­би­бә­се Ис­ла­мо­ва Миң­зи­фа Га­яз кы­зы­ның як­ты ис­тә­ле­ге­нә ба­гыш­ла­на

 

I бү­лек

Әл­лә өнем, әл­лә тө­шем…

«Шышш-шышш…» «Шышш-шышш…»

Иң элек мин шул та­выш­ны ишет­тем бу­гай. Ме­нә ул аваз, хә­тер түр­лә­рен иң­ләп, аңы­ма да  ки­леп сы­лаш­ты.

«Шышш-шышш»… «Шышш-шышш»…

Та­ныш, бик та­ныш иде ул ми­ңа. Кай­чан, кай­да ишет­тем соң мин аны? Нин­ди­дер рә­хәт, кү­ңел­гә бик якын ис­тә­лек бе­лән бәй­ле бу та­выш әл­лә хә­те­рем­не уя­та баш­ла­ды­мы?..

«Шышш-шышш…» «Шышш-шышш…»

Я ин­де, я, яр­дәм ит ми­ңа! Мин си­не хә­тер­ләр­гә ти­еш! Кай­да? Кай­чан, шул та­выш­ны ише­тү­гә, йө­рә­гем аш­кы­нып-аш­кы­нып ти­бә баш­лый иде? Бө­тен кү­ңе­лем, җа­ным-тә­нем бе­лән шул та­выш­ка кай­чан ом­тыл­дым соң?

«Шышш-шышш…» «Шышш-шышш…»

Кем­нәр­нең­дер ша­я­ру-чыр­кыл­да­шуы хә­тер түр­лә­ре­нә үре­лә баш­ла­ды…

– Кыз­лар, кыз­лар! Ка­ра­гыз, ка­ра­гыз әле Дил­бәр­гә! Кү­рә­сез­ме, ни­чек тың­ла­на!

Шун­да ка­ян­дыр та­гын бер ша­ян та­выш ки­леп өс­тә­лә ке­бек:

– Әл­лә Дил­бә­ре­без Да­ми­рын аяк та­вы­шын­нан ук та­ный ин­де?

– Үләм, җа­ным! Ме­нә мә­хәб­бәт ке­ше­не ниш­лә­тә!

– Ярат­кач, та­ный­сың ин­де, ма­лай­ка­ем!

– Да­ми­рың ки­леп җит­те! Си­зә­сең­ме, Дил­бәр? Әнә, ишек тө­бен­дә то­ра!

Чын­лап та, шул­чак бе­рәү ишек ша­кы­ды ке­бек.

Кыз­лар хор бе­лән аңа дә­шә:

– Ярый, ярый, кер, Да­мир!kar

– Дил­бәр си­не дүрт күз бе­лән кө­тә ин­де!

Әйе, шу­лай бул­ды бит! Шу­лай! Ан­нан соң… Тук­та! Ә ан­нан соң нәр­сә?

…Хә­тер хә­зи­нә­сен та­гын-та­гын бе­рәм­тек­ләп бар­лый баш­лыйм.

«Кер, Да­мир!» – ди­ләр. Да­мир… Бик та­ныш исем ке­бек. Та­ныш кы­на тү­гел, кү­ңел­гә бик якын исем бу! Шун­дый ка­дер­ле исем… Әл­лә йө­рә­гем сул­кыл­дый ин­де? Да­мир… Да­мир… Тик кем соң ул? Уй­ла­рым би­хи­сап, чу­а­лы­шып бет­кән. Үз­лә­ре бер­сен-бер­сен чә­кеп әү­мәк­лә­шә… Әй­лә­нә­ләр… Тул­га­на… Ба­шым да шул уй­лар­дан «чаң-чоң» ки­лә­ме? Хә­зер, хә­зер… Та­гын бе­раз гы­на тү­зим дә…  Бар­лык чу­ал­ган фи­кер­лә­рем бер тәр­тип­кә ки­леп  те­зел­сен дә… А-а-а-а!!!

 

***

– Да­мир… Да­мир…

Авы­ру кыз­га та­ба иел­гән шәф­кать ту­та­шы дерт­ләп кит­те.

– Зи­фа, ише­тә­сең­ме? Да­мир, ди, са­та­ша, ах­ры.

– Аны­сы кем икән? Бик якын ке­ше­се­дер ин­де.

Авы­ру ише­те­лер-ише­тел­мәс ке­нә пы­шыл­дап куй­ды:

– Якын ке­ше…

– Си­зә­сең­ме, ул без­не ише­тә! – ди­де Зи­фа исем­ле­се, ку­а­нып. Шун­да ук бор­чы­лып со­рап та куй­ды:

– Кай­чан ки­тер­де­ләр үзен?

– Ир­түк. Әле як­ты­рып кы­на ки­лә иде. Дүрт­ләр ти­рә­сен­дә.

– Абау! Ир­тән-ир­түк урам­да ниш­ләп йөр­де икән ул?

– Кем бе­лә ин­де аны. «Кә­җә бис­тә­се» ти­рә­сен­дә, ди­де­ләр. Бәр­дер­гән ма­ши­на­сы – ка­ба­хәт! – ка­чып кит­кән. Әле ярый яшь­ләр кү­реп ал­ган үзен, «А­шы­гыч яр­дәм» ча­кыр­ган­нар. Яз­мы­шы өен­нән йол­кып чы­гар­ган­дыр мес­кен­не. Ая­гын­да да өй чү­әк­лә­ре ге­нә бит.

– Биг­рәк кыз­га­ныч. Үзе шун­дый яшь. Өй­дә­ге­лә­ре дә кө­тә­дер,  бор­чы­ла­лар­дыр. Врач нәр­сә ди соң?

– Сын­ган җир­лә­ре юк, ди. Эч­ке ор­ган­на­рын да тик­шер­де­ләр. Ба­ры­сы да нор­маль­но, ди. Тик ме­нә ба­шы ка­ты бә­рел­гән. Врач ки­сәт­те: аңы­на кил­гән­дә, янын­да бу­лыр­га ты­ры­шы­гыз, ди.

Кыз­лар та­гын ни­дер пы­шыл­даш­ты.

 

***

«Мин алар­ны аер­ма­чык ише­тәм. Ише­тәм бит! Якын­да, янә­шәм­дә ге­нә пы­шыл­да­ша­лар ке­бек. Ба­шы ка­ты бә­рел­гән, ди­ләр… Ба­шы бә­рел­гән? Кем ту­рын­да сөй­лә­шә­ләр соң? Кем­не шу­лай кыз­га­на­лар? Ба­шы бә­рел­гән, ди…

Фи­ке­рем та­гын чу­ал­ды, си­бе­леп бет­те…

Мин нәр­сә­не хә­тер­ләр­гә ти­еш идем соң әле? Әйе, әйе! Хә­тер­ләр­гә ти­еш идем! Бу­та­лып бет­кән уй­ла­рым­ны чи­рат­ка са­лыр­га, дис­бе тез­гән­дәй, тәр­тип­кә ки­те­рер­гә ты­ры­шам.

Шышш-шышш… Шышш-шышш…

– Да­мир, бе­лә­сең­ме? Дил­бәр си­не аяк ат­ла­вың­нан да та­ный! Ко­ри­дор­ның те­ге ба­шын­да «зат­лы баш­мак­лар­»ың «шыш-шыш» ки­лә баш­ла­са, Дил­бәр­нең күз­лә­ре ут яна!

Баш­мак­лар… Шыш-шыш…

Әйе, әйе! Бу бит аяк та­выш­ла­ры! Баш­мак та­вы­шы! Кем­нәр­дер баш­мак­ла­рын шу­ды­ра-шу­ды­ра гел йө­реп то­ра тү­гел­ме соң! Шышш-шышш… Шышш-шышш… Якын­да гы­на! Кай­чан­нан бир­ле шу­ны тө­шен­мә­вем­не күр ин­де! Баш­мак та­вы­шы шул! Әнә, бер­се та­гын ат­лап кит­те. Та­гын. Шышш-шышш… Шышш-шышш… Якын­да гы­на икән лә! Янә­шәм­дә ге­нә – ке­ше­ләр! Мин ял­гыз тү­гел икән! Алар­га дә­шә­сем, яны­ма ча­кы­ра­сым ки­лә. Бәл­ки, бу бил­ге­сез­лек чоң­гы­лын­нан ми­не йол­кып алыр­лар? Кил­сен­нәр иде яны­ма, пы­ран-за­ран кил­гән уй­ла­рым­ны те­зәр­гә иде бер җеп­кә.

– Ә-ә-ә-әй! Ә-ә-ә-әй, се-е-е-ез! Ке­ше­лә-ә-ә-әр! Мон­да ки­ле­ге-е-ез!

Йа Хо­да, алар ми­не ишет­ми! Ишет­ми­ләр бит! Һа­ман да «шышш-шышш» ат­лау­ла­рын бе­лә­ләр. Яны­ма ки­лер­гә, яр­дәм итәр­гә уй­ла­мый­лар да! Югый­сә, бар кө­че­мә кыч­кы­рам бит…

– Ә-ә-ә-әй! Ә-ә-ә-әй!

Ки­нәт нин­ди­дер имә­неч ка­раң­гы­лык ми­не үзе­нә су­ы­рып ал­ды…

 

* * *

– Да­мир, ярый әле без­нең бүл­мә­гә кер­ми узып кит­мә­дең. Юк­са Дил­бә­ре­без мә­хәб­бәт са­гы­шын­нан су­лып үләр иде!

– Ка­ра-ка­ра Дил­бәр­не! Кып-кы­зыл бул­ды!

– Әбәү! Да­ми­рын күр­че! Аны­сы да чө­ген­дер ке­бек!

Та­гын шы­рык-шы­рык ки­лә­ләр. Нин­ди бә­хет­ле үз­лә­ре! Тик бер­се ге­нә ни­гә­дер көл­ми…

– Кыз­лар дим! Җит­те ин­де сез­гә!

Әл­лә кыз­лар­ны ша­я­ру­дан ты­яр­га ты­ры­шу­ы­мы? Уй­ла­рым та­гын чу­ал­ды…

«Җит­те ин­де», ди… «Җит­те…»

Тук­та­ле, тук­та! «Җит­те» ди­гән кыз кем иде соң? Җит­те, ди. Җит­те… Әл­лә… Әл­лә мин идем­ме? Бү­тән­нәр­нең ша­я­ру­ы­на үр­тә­лү­че кыз мин үзем тү­гел­ме соң? Әйе, мин идем бит. Мин! Шу­лай иде ке­бек… Шу­лай. Ә те­ге шар­кыл­дык­лар һа­ман та­кыл­дый би­рә:

– Да­мир, әйт әле! Дил­бәр­не бик тә, бик тә яра­та­сың­мы?

– Ка­ра, ка­ра. Дәш­мә­гән бу­ла!

– Ә без си­не хә­зер кы­зык итә­без! Үзең­не ку­ып чы­га­ра­быз да бүл­мә ише­ген бик­ли­без дә ку­я­быз. Дил­бәр­не сви­да­ни­е­гә чы­гар­мый­быз!

– Без мон­да өчәү, без­не ба­ры­бер җи­ңә ал­мый­сың. Шу­лай бит, кыз­лар!

Кыз­лар­ның бер­се (Абау! Бу бит, чын­лап та – мин!) үр­тә­лә-үр­тә­лә, ак­ла­ныр­га ма­та­ша:

– Нин­ди сви­да­ние ди ул! Ир­тә­гә се­ми­нар икән­не оныт­ты­гыз­мы әл­лә? Да­мир фи­ло­со­фия ки­та­бы­на гы­на кер­гән. Шу­лай бит, Да­мир?

(Бу – мин бит! Әйе, мин лә­ба­са! Ә ни­гә ак­ла­нам соң әле?)

– Үлә-ә-әм! Мә­хәб­бәт кү­гәр­чен­нә­ре! Хәй­лә­ләп ма­таш­кан бу­ла­лар! Соң­гы тап­кыр әй­тәм, Да­мир! Дил­бәр­не яра­там ди­мә­сәң, ки­та­бың­ны бир­мим!

(Мин та­гын, та­гын алар­га ялы­нам.)

– Кыз­лар, җит­те ин­де сез­гә!

– Дил­бәр, син тик ке­нә тор! Син­нән со­ра­мый­лар. Яле, Да­мир, ка­бат­ла! Мин Дил­бәр­не я-ра-а-та-а-ам!

Да­мир ди­гә­не дә ша­я­ру­га ку­шы­лып ки­тә:

– Мин Дил­бәр­не бик тә, бик тә, бик тә яра-та-а-ам!

Ша­я­ру-кө­лү бүл­мә­гә дә сы­еш­мый сы­ман…

– Ә син ис­бат­ла! Үбе­ше­гез! Горь­ко! Горь­ко!

Шун­да ул ми­не ко­чак­лап ал­ды. Кем соң әле ул? Ул… Ул… Оныт­кан­мын… Хә­тер­лә­мим… Мин оя­лу­дан ко­мач бул­ган йө­зем­не бер миз­гел­гә ге­нә аның күк­рә­ге­нә яшер­дем ке­бек. Шун­дый та­ныш, якын ис… Әл­лә чын­лап та ми­не үбәр­гә үре­лә ин­де? Абау! Нин­ди оят… Ни­чә ке­ше ка­рап тор­ган­да, ни­чек үбе­шим, ди! Уч­ла­рым­ны аның күк­рә­ге­нә те­рим дә чит­кә тар­ты­лам.

– Ю-у-у-к! Ю-у-у-к, ки­рәк­ми!

Ул ми­не аң­ла­ды. Аң­ла­ды ми­не! Аң­ла­ды да кул­ла­рым­ны җы­лы учы­на кыс­ты…

– Аны­сы – туй­да! Шу­лай бит, Дил­бәр? Күп кө­тә­се кал­ма­ды ин­де. Та­гын ун­си­гез көн ге­нә! Ун­си­гез көн­нән – без­нең туй! Кыз­лар, сез ба­ры­гыз да туй­га ча­кы­ру­лы!

– Ту-у-уй?

– Ише­тә­сез­ме, кыз­лар, туй, ди!

– Кыз­лар, кү­ре­гез әле бу Дил­бәр­не! Бе­рәү­гә дә әйт­ми­чә, кия­ү­гә чы­гар­га җы­ен­ган!

– Без­нең рөх­сәт­тән баш­ка­мы?

– Сюрп­риз­ны үзе­гез боз­ды­гыз бит, кыз­лар! Ча­кы­ру би­ле­тын бир­гән­дә ге­нә әй­тер­без, ди­гән идек. Шу­лай бит, Дил­бәр!

Ул та­гын ми­нем ку­лым­ны кы­са. Уч­ла­ры шун­дый җы­лы… Шун­дый ыша­ныч­лы… Ул ми­не як­лый… Ул… Ул Да­мир бит! Да­мир! Ул бит ми­нем ирем! Бер­дән­бер ярат­кан ке­шем! Ми­нем Да­ми­рым! Бә­гырь ки­сә­гем!

Бик якын­да гы­на баш­мак­ла­рын шу­ды­ра-шу­ды­ра та­гын кем­дер үт­те… «Шышш-шышш». «Шышш-шышш…» (дәвамы бар).

Көтүче сумкасы

Ноя 23, 2021

…Кинәт, каршыга килүче ир-атны күреп, Сәйдә тораташ катып калды. Җитәкләшеп барган дустының җиңеннән шундый каты кысты ки, тегесе, берни аңламый, чинап җибәрде:

– Абау! Син нәрсә? Авырттырдың ич! Кит-т әле-е… Алга таба →

Кан басымын төшерә

Ноя 22, 2021
Күпчелек бакчачылар топинамбурны бик яратып үстерә. Төньяк Америкадан таралган бу үсемлекне «җир грушасы» дип тә атыйлар. Иң мөһиме — ул бик файдалы үсемлек. Аның бүлбеләре инулинга, макро- һәм микроэлементларга, пектин матдәләргә бай, ул зарарлы матдәләрне һәм нитратларны бөтенләй тупламый.

Алга таба →

Азнакай музеена 20 ел

1989 ел. Илдәге үзгәрешләр тарих пәрдәсен ачты. Журналистлар Әсгать Сәгытдинов, Нәфис Әхмәтовлар музей кирәклеге турында публицистик материаллар белән район газетасында чыгыш ясыйлар. Алга таба →

Миңа бернәрсә дә кирәкми (Хикәя)

Соңгы вакытта чирләштереп торды шул. Ябыкты, тәне иттән төште. Яше дә байтак булгач, бу үзгәрешләрне бер дә яхшыга юрамадылар. Тик үзенең генә хәлен бөтенләй өметсезгә чыгарасы килмәде. Ябыга төшкәненә дә игътибар бирмәде. Алга таба →