1

Була икән дөньяларда мондый да матурлык! Аның хуш ис аңкытып, дулкынланып торган саргылт чәчләре… Ап-ак йөзе! Алсуланып торган бит уртасында ике мәхәббәт чокыры да бар. Тулырак нәфис иреннәр… Шул иреннәр арасыннан энҗедәй тешләрен күрсәтеп, мәхәббәт чокырларын чокырайтып, уң як кашын өскә чөебрәк елмаеп та җибәрсәме?! Барлык дөньясын оныта Камил! Әйтерсең, аның өчен әйләнә-тирәдә башка беркем дә юк. Сихерләнгәндәй, карашын Камиләнең нур чәчкән яшькелт-зәңгәр күзләреннән, елмаюлы йөзеннән аерып ала алмый. Ул моны сиздермәскә, карашын тизрәк кыздан алырга ашыга. Тик күзе аның һәр хәрәкәтен аулый. Аның һәр адымын сагалап, тын алышын тоеп тора. Үзе кагылырга да курка. Ә икең бер партада утырганда, бу – авыррак хәл.

Аларны быел беренче сентябрьдә икесен бергә утыртып куйдылар бит. Камилә тәрәзә янын сайлады. Ныклабрак күз салсаң, ул, гүя, картинадагы кыз: чәчендә кояш нурлары чагыла. Тәрәзә рамы – гүя шул сихри картинаның рамы. Мәктәпнең каен аллеясы – арткы пландагы пейзаж. Ә Камилә – Леонардо да Винчиның Мона Лизасы. Дөнья шулкадәр ямьле – шатлыктанмы, бәхет хисеннәнме, башлар әйләнә. Юк, бәхет түгел, бәхетне көтү, сизү хисеннән. Хисләр күкрәккә генә сыймый, иңнәргә, әйтерсең, канат үскән!

Сабакташлары бу икәүнең арасында нидер барлыгын былтыр ук сизеп алды. Бу икәү үзләре моны аңлаганчы ук. Ләкин бер сүз дә дәшмәделәр. Радим гына, таза гәүдәсен селкетә-селкетә, балалар бакчасындагы кебек, үртәр, ирештерер иде:

– Һе, Камил белән Камилә! Кияү белән кәләш!

Кыз аның бу тупаслыгыннан тәүдәрәк кыенсына иде. Ә Камил үзен дә, аны да яклап, бер сүз дә дәшә алмый. Артык зур иде бөреләнеп кенә килгән мәхәббәт тойгысы, артык яңа, саф. Күңелне күкләргә күтәргән бу шатлыклы хиснең әле ни икәнен дә, нинди икәнен дә аңлап булмый иде.

Камил – үзләренең сыйныфында гына түгел, мәктәптә беренче егет. Заманында район прокуроры булып эшләгән әтисеннән укуга хирыслык, сабыр тырышлык күчкән. Мәктәптә татар теле укытучы әнисе күркәм буй-сын, хис-тойгыга бай йөрәк бүләк иткән: егет җырга да оста, өч-дүрт ел бию түгәрәгенә дә йөрде, концертлар була калса, кечерәк сыйныф кызларының йөрәген гитарада да уйнап яндырды.

Тик Камиләгә тиң микән соң ул? Бу уйлар да егетнең башына шул беренче сентябрьдән керә башлады. Камил мәктәптә беренче егет булса, Камилә – районда иң беренче кызлардан. Районның яртысын диярлек биләп торучы иң зур, иң бай хуҗалык директоры Батталовның бик иркә, унбиш ел көтеп алынган бердәнбере ул. Әнисе – хуҗабикә, барлык вакытын гаиләсенә, ягъни ире белән кызына багышлаган кеше, кызы өчен утка да, суга да керергә, кирәксә, арыслан авызына ташланырга да әзер.

Боларны уйласа да, Камил берни хәл итә алмый, мәктәп партасы аларны көн дә берничә сәгатькә тигезләп куя. Әнә Камиләгә урыс теле һәм әдәбияты укытучысы Алена Михайловна, алтынсу кысалы нәфис күзлеген төзәтә-төзәтә, сорау бирә:

– Батталова, «Сугыш һәм солых» романының идеясе нәрсәдә?

Кыз эндәшми. Нечкә нәфис муены аккошныкы сыман аска иелә. Озын керфекләре түбән төшә… Йомшак тавыш белән акрын гына:

– Наташа үз гомерендә тәүге тапкыр балга килә… Матур күлмәкләрен кия. Прическалар ясата. Аңа анда бик ошый, – ди.

– Шуннан, шуннан? – ди укытучы.

Камил, укытучыга ишеттермәскә тырышып, акрын гына пышылдый:

– 1812 елда Беренче Ватан сугышы башлана. Романда халыкның Ватан өчен яуга күтәрелүе сурәтләнә. Югары җәмгыять һәм гади халык тормышы күрсәтелә. Андрей Болконский, Пьер Безухов, Наташа Ростова – Толстойның яраткан геройлары. Аларда язучы инанган идеаллар: батырлык, ихласлык, мәхәббәткә тугрылык кебек сыйфатлар гәүдәләнә…

Камилә колакка гаҗәеп сак, юкка гына ничә ел музыка мәктәбенә йөрмәгән, бу сүзләрне бик уңышлы рәвештә һәм тырышып кабатлап бара.

– Молодец, Батталова! – дип мактый аны урыс теле һәм әдәбияты укытучысы. – Әсәрнең эчтәлеген беләсең. Дәрескә яхшы әзерләнгәнсең. Әсәрнең идеясен белү – ул әсәрне төбенә төшеп аңлау дигән сүз! Ә бу җиңелдән түгел. Чөнки язучы үзе әйтергә теләгән фикерне образларга төреп, сәнгатьчә алымнар ярдәмендә бирә. Ул әйтергә теләгән фикерне аңлау өчен үзең дә язучы фикер йөрткән дәрәҗәгә күтәрелә алу мотлак.

Кыз килешле итеп кенә урындыгының читенә генә утыра, рәхмәт белдереп, Камилгә тутырып карый һәм парта астыннан гына егетнең кулын кыса. Аның йомшак бармаклары кагылуыннан егетнең яңакларына кызыллык йөгерә, ул, йөткерәсе килмәсә дә, тамак кырган, йөткергән була.

Дәресләрдән алар бергә чыга. Өйләре бер якта, чөнки. Юлның ике ягында – каен агачлары. Алар яшь түгел инде. Ботаклары көннән-көн җиргә таба ныграк сузыла, ныграк иелә кебек. Әйе, каеннар үсә, югарыга тартыла да, аннан башларын түбән ияләр шул. Юлдан тыз-быз үткән машиналарны күзәтәләр. Чуклары, озын алкалар сыман, акрын гына йомшак җилдә тирбәлә.

Камилә дус кызы Алинә белән алдан бара. Алар артыннан Камил, Радим, Ринат атлыйлар. Радим гөр-гөр сөйләнә, авыз ачып барсаң, аяк чалып, юл читенә егарга да күп сорап тормый. Каенның саргылт-яшел чугын умырып өзеп алып, аяк астына ташларга да өлгерә.

Камилнең өйләре беренче, ул кала, ә башкалар ары китә. Егетнең йөрәге өзелеп төшкәндәй була шул чакта. Әнә, ике кыз, ике егет атлыйлар, шундый шатлар, бер кайгылары юк. Әллә Камилдән котылдык дип шатланалармы? Егетнең күңеленә салкын, котсыз бер хис үрмәли: көнчеллекнең ни икәнен ул нәкъ менә шунда тоя. Аллы-гөлле дөньяның бер чите кителә башлаган сыман, каеннарның тәңкә-тәңкә яфраклары да тутыгып-каралып, ботаклары тагын да ныграк сыгылган кебек… Ник Радим Камиләгә ул кадәр ашардай булып карый? Ник теле-телгә йокмый? Җил тегермәнемени – кулларын болгапмы-болгый! Тик бу сорауларга, күпме баш ватса да, Камил җавап таба алмый. Тик шуны аңлый: мәхәббәт – шәм ялкыны кебек, үзе гаҗәеп матур, ә үзе яндыра-көйдерә икән…

 

2

Өйгә кайтып керүгә, мәктәп хәлләре онытыла төшә, егет өй мәшәкатьләренә чума. Түр бүлмәдәге караватта ап-ак ыштан-күлмәктә әтисе Фәрит ята. Ул юл фаҗигасенә тарыганда, Камил алтынчыда гына укый иде. Тик ул көннәрдәге ыгы-зыгыны, куркыныч билгесезлекне бүгенгедәй яхшы хәтерли. Әтисе, умыртка сөяге имгәнеп, йөри алмас булып калды. Зиһене яхшы үзенең, таный, сөйләшә. Камил, беренче эш итеп мендәрләрне кабартып, әтисен шул мендәрләргә сөяп утырта.

– Хәлең ничек, әти? – ди. – Берәр җирең авыртмыймы? Даруыңны эчтеңме?

Әтисе бу сүзләргә шулкадәр сөенә! Аксыл йөзе, хәлсез карашы балкып китә, рәхмәт әйтүе шул аның… Ә үзе:

– Бик озак булдың бүген! Ник алай? Көтеп арып беттем бит! Кабыргалар авырта башлады, – ди, көйсезләнебрәк.

Камил, өстен салып, юынып ала да әнисе иртән әзерләп киткән ризыкны микродулкынлы мичкә җылытырга куя. Башта кашыклап әтисен ашатып ала, аннан үзе тамак ялгый.

Әнисе әйтә, авыру кешеләрнең барысы да көйсез була, ди. Чынлап та шулайдыр. Әтисе я, «кайнар» дип, суытырга куша, я, «суынып беткән бит», дип, яңадан җылытып алдырта.

Хәзер Камил үзенең бүлмәсендә бер сәгатьләп черем итеп алачак та кичке унберләргә кадәр уку өстендә булачак. Быел аның БДИ елы. Атнасына өч мәртәбә репетиторга йөри. Ул репетиторга йөри алсын дип, әнисе ике эштә эшли. Көндез мәктәптә укыта. Тәүлек аралаш төнгелектә балалар йортында дежур тәрбияче. Шуңа күрә алар күп вакыт иртән берничә сүз алышып өлгерә, мәктәп коридорында гына очраша.

Хыяллары зурдан Камилнең. Мәскәүгә, техник вузга укырга кереп булмасмы дип өметләнә ул. Нинди фәннәрдән БДИ бирергә кирәк булачагын былтыр ук карап куйган иде. Инде ныклап әзерләнергә тырыша. Камиләне дә кыстый, әйдә, бергә укырбыз, ди. Камилә авызын ерып елмая да иңен генә сикертә.

– Минем бөтенләй дә укыйсым килми, Камил! – ди.

– Нишлисең килә алайса? – ди егет, чын күңелдән аптырап.

Кыз, бит очларын чокырайтып, матур итеп көлә генә.

– Бер әйтермен әле, Камилҗан! – ди.

Камил үзе – уку отличнигы, тик бу сүзләрне аңлап бетерә алмый. Ничек инде укыйсы килмәскә мөмкин? Югыйсә, нишләп вакыт үткәрәсең?

Көннәрдән бер көнне егет, бөтен батырлыгын җыеп, аны кинога чакырырга булды.

– Камилә, әйдә, бу ялда кинога барабыз? – диде, математика дәресеннән тәнәфескә чыккач.

Камилә, гүя шуны гына көткәндәй:

– Ә мин сине үзем кинога чакырам! – димәсенме?!

– Кая?

– Безгә! Безнең өйгә!

– Ничек инде? – дип аптырады егет.

– Бу атнада шимбә әти белән әни өйдә булмыйлар. Алар Мәскәүгә, опера карарга оча. Безнең әни бит – меломан! Үлеп, опера ярата. Иртәгә ниндидер бик шәп премьера, ди!

Камил каушабрак калды.

– Йә, ничек, безгә кунакка киләсеңме? – дип, аны ашыктырды кыз.

Камил, үз-үзен кулга алып:

– Ярый! – диде.

– Кич килерсең. Караңгы төшкәч. Беркем дә күрмәс, – диде Камилә.

Әллә аларны тыңлап торган инде, шулчак яннарында, җир астыннан сикереп чыккандай, Радим пәйда булды. Һәм, шаярткандай кыланып, Камилнең аркасына шапылдатып сугып, кабинетка таба йөгерде.

 

3

Чүкеп ясалган тимер бизәкле авыр капканы ачып, егет ихатага керде. Аяк астында тигез, шома шакмак плитәләр тулган ай яктысында ап-ак булып күренәләр. Газон өстенә кара-кучкыл чыршылар, оя-оя түгәрәк куаклардан озын шәүләләр сузылган. Ә ишек төбендәрәк – яшь кенә каен агачы. Аның яфраклары кичке җиләстән акрын гына калтыранып тора.

Камил, ялтырап яткан паркет идәнгә басарга кыймыйча, тупса төбендә тукталды. Нәкъ каршысында – идәннән түшәмгә кадәр сузылган зур көзге.

– Әйдә, үт! – дип эндәште каршысына атылып чыккан Камилә. Дәрестә рәхмәт әйткәндәгедәй, йомшак учы белән җитәкләп алып, түргә әйдәде. – Кыенсынма. Үз өеңдәгедәй бул! Ә мин чәй куям. Әллә инде синең кофе эчәсең киләме?

– Кофе, – диде егет, зур күн диванга чумып.

Ул арада уймактай гына кара чынаяклар куелган поднос тоткан Камилә күренде. Ах, нинди чибәр ул! Затлы хушбуй исе исә башны югалтырлык!

Кыз стенадагы зур экранны кабызды. Пультны кулына алды һәм ялт кына диванга, егет янына елышты.

Өндә идеме бу, төштәме? Дулкынланудан Камил югалып-каушабрак калды. Көннәр-төннәр буе хыялланган, кул түгел, хыял да җитмәс биеклектә булып тоелган кыз менә аның янында утыра! Аның кайнар тыны муенын, күкрәген пешерә, яндыра. Камиләне шашып-шашып кочасы, битләреннән, хуш исле чәчләреннән үбәсе килде. Ләкин кагылырга да куркыныч кебек! Әгәр кагылса, шушы бәллүр савыт сыман Камиләгә зыян килер, ул савыт чатнар, кадере китәр… Күңел күгендә барлык төсләре белән балкыган нурлы рәсем тоныкланыр, җуелыр…

Алар бик эчтәлекле фильм карады. «Сал өстендә ялгыз» дип атала иде ул. Кораб җимерелеп, бер төркем кеше һәм җәнлекләр котылып кала. Көннәр үтә, ризык, су запасы кими. Алар берәм-берәм бер-берсен үтерә башлый. Иң башта көчсезрәкләр, хәлсезрәкләрне тотып ашый, аннан башкаларга чират җитә. Азактан бер егет белән арыслан гына исән кала. Бер-берсенә карашып, чиксез океанда сал өстендә йөзәләр дә йөзәләр. Азык-сулары бетә. Хәлләре юк. Егет күзен йомарга да курка. Йомса, арыслан кабып кына йотачак. Азактан аңлашылуынча, бу арыслан аның күзенә генә күренгән икән. Егетнең нәфесе, күңел төбендәге иң кара уйлары явыз арыслан сыйфатына кергән…

Фильм бетте. Тик Камилнең кайтып китәсе килми иде. Алар бик озак бер-берсеннән аерыла алмый сөйләште, янә озаклап кофе эчте. Ишек төбендә егет үзен озата чыккан кызның иреннәреннән суырып үпте һәм биек баскычлардан төн караңгылыгына омтылды…

Район үзәгенең караңгы тыкрыклары буйлап өенә ашыккан егетнең юлын ике карачкы бүлде. Берсе җилкәсенә ябышты, икенчесе, аяк чалып, җиргә екмакчы булды. Тик Камил югалып калмады: буйга озынының яңагына ямады, кыскарагын бөгеп салып, өстенә менеп атланды. Баганадан төшкән сүрән ут яктысында йөзен танырга азапланганда, озыны арттан бугазына килеп ябышты. Камил терсәге белән аның касыгына төртте. Теге аһылдап бөгелеп төшүгә кыска буйлы таза егетнең Радим икәнен шәйләп алды.

– Радим?! – дип, аны изүеннән җилтерәтеп торгызганын сизми дә калды Камил.

Өйдә әтисен юындырып, мунчага күтәреп йөртеп, беләкләренә көч кунып өлгерде аның. Утын яру, ремонт-фәлән дә аның өстендә. Вакыты калса, турникта шөгыльләнә, көн дә гер чөя. Шуңадырмы, әллә ярсуы яман идеме – берсе тал чыбыгыдый сыек, икенчесе капчык сыман көпшәк бу егетләрне җилтерәтеп ату аңа берни дә тормады.

Радим – Камилнең икетуганы. Аларның әтиләре бертуган. Дөрес, Камилнең әтисе авырганнан бирле, аларның гаиләләре бик аралашмый. Аның каравы, Радимның әти-әнисе күршеләре Батталовлар белән бик дус хәзер. Ә Радим, нишләптер, Камилне электән үк өнәп бетерми, ирештерергә, юктан да гаеп табып, мыскылларга гына тора.

Камил Радимны изүеннән тотып җилтерәтә-җилтерәтә кабатлады:

– Нәрсә кирәк сиңа миннән?

– Безнең урамда нишләп йөрисең? – диде Радим, кашларын җыерып. – Нәрсәң төшеп калган?

– Кая, әллә Радим Алмаев урамы дип язып куйганнармы? – диде Камил, мыскыллы тонга күчеп. Кыздырсалар, ул да усал була белә. – Габдулла Тукай урамы дип язганнар бит. Алмаев димәгәннәр. Юл басасыңмы? Басмач булдыңмы?

– Үзеңнең урамда йөр! – диде Радим, аның кулыннан ычкынып. – Безнең урамда, и вообще, Камиләләрнең өе тирәсендә эзең булмасын!

– Кайда телим, шунда йөрим. Үзем белермен, синнән сорамам!

– Үзеңә үпкәлә, алайса! – дип янады Радим, аңа кайнар сулышын өреп. Авызыннан сырамы, аракымы исе аңкый иде. – Кара аны, Батталов кияве буласы килгән! Буең җитмәгәнгә үрелмә, яме! Мин шаярмыйм! Әйттем – бетте!

Камил дә һуш җыеп өлгергән иде инде:

– Карарбыз! – диде ул, тешен кысып. – Синнән рөхсәт сораган кеше юк!

Һәм барлык көченә Радимның түгәрәк йөзенә йодрыгы белән берне китереп ямады. Камилнең беркайчан да кеше йөзенә сукканы, кешегә кул күтәргәне юк иде. Йомшак һәм салкын була икән кеше бите. Кроссовка белән футбол тубына типкәндәгедәй тавыш чыга икән. Теге, чайкалып, дөпелдәп җиргә барып төште. Ярсып, тиз генә сикереп торды да, йодрыгын төйнәп, Камилгә ташланды. Танавы җимерек, йөзе гарьлектән чалшайган! Әлбәттә инде, Камил аның сукканын көтеп тормады, җәһәт кенә өенә таба элдертте.

– Кирәгеңне бирәм мин синең! – дип кычкырып, янап калды Радим аның артыннан.

Камил йөгерде-йөгерде дә аннан атлауга күчте. Көзге эре йолдызлы күккә карап, каршылыклы уйларын сүтәргә тырышты. Бер яктан, Камилә белән матур, татлы очрашу күңелен җылытып тора, икенче яктан, Радимның кыланышына ачуы килә. Икетуганы бит әле, җитмәсә! Элек алар гел бергә иде, бергә уйнап үсте. Әтисенә аркаланамы Радим? Ул – юрист, үзенең шәхси офисы бар. Алар бик җитеш яши. Ә Камилнеке – инвалид, ничә ел урын өстендә. Шулай булса да, Камил һич кенә дә үзен ким итеп тоймый. Аны гаиләдә җәберләп, башына сугып үстермәделәр. Әнисе һәрчак аның белән киңәшләшә, зуррак эшләрне бергә эшлиләр, бергә хәл итәләр. Әтисе элек көн-төн эштә булды, авыргач, кайчак көйсезләнеп китә, ләкин улына карата бик ихтирамлы.

Шуңадырмы, Камил күңелен төшермәде. Радимның бу кыланышы чәменә генә тиде. «Карап карарбыз!»– дип кабатлады тагын үзалдына. Радим җавапсыз калмас, үчле, гарьчел ул. Спорт ярышларында беренче булырга тырыша, иң кыйммәтле телефон, модалы кием дә иң беренче аңарда булырга тиеш. Тик Камил бирешеп тормас, кирәк булса, үзен дә, Камиләне дә яклар!

 

4

Мәктәптә дәресләр көндәгечә дәвам итте. Камил белән Камилә үзләрен бөтенләй башкача тота иде инде. Араларында икесе генә белгән сер, күзгә күренмәгән күпер барлыкка килде кебек. Камил, сыйныфташлары алдында тартынуын җиңеп, Камиләгә булган хисләрен яшерми башлады. Дәресләрдә ачыктан-ачык ярдәм итә, гардеробта киемен алыша, кидерешә, сумкасын күтәреп алып кайта. Бу «батырлык» төнге тыкрыкта Радим белән чәкәләшеп алуга бәйле иде, ахры. Радим, гүя, үзенең кыланышы белән Камил үз-үзен бәйләп куйган бауларны чишеп ташлады. Чирканчык алган спортчыдай, үзен күпкә ышанычлырак тоя.

Беркөнне, гадәттәгечә, дәресләрдән соң Камил, Камиләнең сумкасын күтәрешеп, аны озата китте. Кыз кереп китеп, егет үз юлына борылган гына иде, «Камил, үскәнем, тукта әле!» дигәнне ишетеп, туктап калды. Камиләнең әнисе Нәргизә ханым икән.

Егет, аптырабрак, кире борылды.

– Камил, үскәнем, кил әле, сиңа сүзем бар! – диде ханым, елмаеп. Камил килеп җиткәч, аны баштанаяк күздән үткәрде һәм: – Сез дуслашып йөрисез, ахры? – диде, йөзендәге елмаюын сүндермичә.

– Әйе!

– Ай-һай, иртәрәк түгелме икән, үскәнем? – Елмаю сүнде. – Мин сезнең ашыкмавыгызны теләр идем. Сезгә укырга кирәк, яхшы итеп мәктәп тәмамларга, имтихан биреп, укырга керергә кирәк. – Бик җитди итеп әйтте Нәргизә ханым бу сүзләрне. Тагын өстәп куйды: – Син минем ни әйтергә теләгәнемне аңлагансыңдыр һәм дөрес карар кабул итәрсең дип уйлыйм, Камил үскәнем! Хуш!

Ул төнне Камилнең йокысы йокы булмады. Уенда Нәргизә ханым белән бәхәсләште. Уйлый-уйлый, шундый карарга килде. Ник иртәрәк булсын? Бер дә иртә түгел. Алар инде унберенче сыйныфта укый. Аларга тиздән унсигез яшь! Көннәр шулкадәр тиз үтә, болай барса, гомернең үткәнен дә сизми калырсың!

Һәм ул, үзен хаклы тоеп, иртәгәсен, берни булмагандай, Камилә янына барып утырды. Гаҗәпләнү катыш сөенүле карашны күрүгә, барысы да аңлашылды. Димәк, Камилә белән дә тәрбия-аңлату эшләре алып барганнар. Тик, бернигә карамастан, алар бергә!

Шулай да, барысы да элеккечә калса да, киләчәктә саграк булырга килештеләр.

Бу шимбәдә Камиләнең әти-әнисе тагын опера карарга очты. Инде Мәскәүгә түгел – Питерга. Бу юлы Камил үзе кызны кинога чакырырга булды. Алар яшәгән район үзәгендә кинотеатр сакланып калган, яшьләр өчен бердәнбер мәдәни учак ул. Шимбә көн афишасына куелган мультфильм да бердәнбер иде – сайлау мөмкинлеге юк. Хәер, алар экраннан бигрәк, бер-берсен күзәтте, дулкынланып, бер-берсенең тавышын тыңлады бугай.

Сеанс беткәч, көзге салкынча урамга чыктылар. Камил як-ягына күз салды. Радим сагалап тормыймы, янәсе. Артык маҗарасыз, тыныч кына Камиләне өенә кадәр озатып куйды. Кыз, кофе эчеп чыгарсың дип, күпме чакырмасын, керүдән баш тартты. Нәргизә ханымның кисәтүеннән соң, Камилнең ул тупсаны атлап үтү түгел, ишек тоткасына да үреләсе килми.

Ишек төбендә озак кына бер-берсеннән аерылыша алмыйча тордылар. Таныш яшь каен, ботакларын тибрәтеп, әллә аларны ишетергә тырышты, әллә үрелеп сыйпамакчы булды… Юк, төньяктан искән көзге җилдән сакланырга тырышып, чайкалып-тирбәлеп, җылы эзләде, ахры, ул…

Тик бу күрешүнең дә ахыры күңелсез тәмамланды. Икенче көнне, ягъни якшәмбе кич, Камилләрнең ишеген Нәргизә ханым шакыды. Әнисе, гадәттәгечә, эштә, Камил дәрес әзерләп утыра иде. Көтелмәгән кунакның йөзе бер яхшылык та вәгъдә итми, ул, болытлы күк сыман, кап-караңгы иде.

Ханым кереп исәнләште, урында яткан әтисеннән әдәп өчен хәл-әхвәл сорашкан булды һәм:

– Камил, үскәнем, әйдә, чоланга чыгып керик әле, синең үзеңә генә әйтер сүзем бар, – диде.

Алар ярымкараңгы салкын чоланга чыкты.

– Тапочка киегез, – дип, Камил аңа тапочкалар тәкъдим итте.

Нәргизә ханым, иреннәрен кымтып, аңа карап торды-торды да:

– Минем аягым өчен кайгырасың инде, ә, үскәнем? – диде, теш арасыннан сыгып, бугаз төбеннән чыккан, ирләрчәрәк калын, кискен тавыш белән. Яшел күзләрендә боз салкыны ялтырап китте. Тутлы битендә бер мускул, бер сеңер кымшанмады.

Гаҗәп, дип уйлап куйды егет, Камиләнең дә күзләре әнисенекенә охшаган, тик алар җылы, нурлы, алар болытлы көндә дә нур сирпи кебек, ә иреннәре гел елмаеп тора. Нәргизә ханымның шәмәхә иннекле авызыннан исә, эт өргәндәгедәй, берсеннән-берсе каты, тупас, берсеннән-берсе усал сүзләр тәгәрәшеп чыга да чыга:

– Син, үскәнем, минем аякларым өчен кайгырма. Ә менә минем кызым янында чуалуыңны туктат! Без аны синең өчен үстермәгән!

– Мин аны яратам! – диде Камил, кыюланып. Бите ут капкандай кызыша башлады. – Нык итеп! Ул да мине ошата.

– Ул әле – бала гына. Бернәрсә дә аңламый. Ә син – егет кеше, син аңларга тиеш! Аңламасаң, аңлатырбыз!

– Ә нәрсәне?

– Кичә, без операда чакта, син Камиләне тагын озата килгәнсең! Син, мин кисәткән аркылы, ни йөзең белән оялмыйча безгә килдең?

– Мин… Ул… Без…

– «Ы» да түгел, «мы» да түгел! Камилә янында моннан соң эзең дә булмасын. Ишәк тә ишәк, син дә – ишәктәй тискәре! Атаң сыңары! Ул да шулай үзсүзле иде! Бүген мин сыйныф җитәкчегез белән яхшылап сөйләштем, барысын да аңлаттым, иртәгәдән башлап аерым утырачаксыз! Әгәр бу юлы да аңламыйсың икән, үзеңә үпкәлә! Мин уйнап сөйләмим!

Кызарынган-бүртенгән, чиксез ачуын кая куярга белмәгән Нәргизә ханым ишекне шап итеп ябып чыгып китте. Гөжләп машина кузгалып киткәне ишетелде.

Үзе чиксез ихтирам итеп йөргән кешедән мондый сүзләрне, «ишәк» дип мыскыллауларны көтмәгән иде егет. Бите, муены, колаклары уттай янды. Камиләнең әнисен сыйныф җыелышларында күргәне бар иде. Аны чибәр, ипле кеше буларак күреп өйрәнгән. Тәмле теленә, сөйкемлелегенә сокланып, ник минем әни дә шулай ягымлы түгел икән, дип уйлап куйганы да бар иде хәтта. Тавышы да болай калын кебек түгел иде… Иң рәнҗеткәне – урында яткан әтисен мыскыллавы! Чирне теләп алмыйлар бит! Кемгә дә килергә мөмкин ул чир, рөхсәт сорап тормый!

Миңгерәтелгән кешедәй басып торды-торды да, үзәгенә салкын үтә башлагач, өйгә керде. Берни булмагандай, яңадан дәресләренә утырды. Тик шулчак күкрәгенең сул ягы кысып, әрнетеп алды. Әйтерсең, Нәргизә ханым аның күкрәк читлегеннән йөрәген суырып алды да, маникюрлы бармаклары белән изеп, сытып, канын сыгып, кире тыгып куйды…

Егет «Бәйләнештә»ге битен ачты. Кыз белән икәү төшкән фотоларны карый башлады. Менә алар мәктәп янындагы каеннар фонында, менә Агыйдел буенда… Кинога, кино дип, мультфильмга баргач төшкән фото. Нинди бәхетле алар! Тик ни өчен Камиләгә бәйле мизгелләр шулкадәр кадерле дә, шулкадәр әрнеткеч тә икән?

 

Дилбәр БУЛАТОВА

Фото: https://pixabay.com/

 

Повестьның дәвамын алдагы көннәрдә сайтыбыздан укый аласыз.

 

dilbar-fotoБулатова (Сөләйманова) Дилбәр Данис кызы Башкортостанның Чакмагыш районы Кашкар авылында туган. Кашкар башлангыч, Калмашбаш урта мәктәбен, БДУның татар-рус филологиясе бүлеген тәмамлый.

Хикәяләре «Тулпар» журналы оештырган конкурста, «Иделем акчарлагы», «Таян Аллаһка» әдәби бәйгеләрендә җиңүче булды. Башкортостан «Китап» нәшриятында дөнья күргән өч китап ( «Туй», «Көлдән яралган гөл», «Соң түгел…») авторы. «Туган як әдипләре» (2013) уку әсбабының автордашы.

1994нче елдан «Тулпар» журналында эшли. Башкортостан Язучылар берлеге әгъзасы. Филология фәннәре кандидаты.

 

«Мәйдан» №2, 2020 ел.


Комментарий язарга